سلامت استخوانها و عضلات؛ راهی برای سالمندی بدون درد
با افزایش سن، تحلیل عضلات و پوکی استخوان شایع میشود. تمرینات قدرتی، کششی و وزنهای به افزایش تراکم استخوان ها و حفظ توده عضلانی کمک میکنند. ورزش منظم در سالمندان نه تنها خطر سقوط را کاهش میدهد بلکه استقلال حرکتی را حفظ میکند. ورزش هایی مثل پیادهروی تند، تای چی و کار با کش های مقاومتی در پیشگیری از شکستگیها بسیار مؤثرند.
کاهش فعالیت بدنی در سنین بالا منجر به سستی عضلات و مفاصل میشود که احتمال زمینخوردگی را دو چندان میکند. همچنین تمرینات منظم به حفظ تعادل، انعطاف پذیری و هماهنگی کمک کرده و سالمندی را به دوران فعال و پویایی بدل میسازد. زنان یائسه با ورزش میتوانند روند تحلیل استخوان را بهطرز قابلتوجهی کند کنند.
ورزش و ایمنی بدن؛ فعالسازی دفاع طبیعی
ورزشهای ملایم و منظم سیستم ایمنی بدن را تقویت میکنند. در طول پاندمی کووید-۱۹، دادهها نشان داد افرادی که سبک زندگی فعالتری داشتند، نسبت به دیگران از علائم شدیدتری رنج نبردند. ورزش موجب تقویت گلبول های سفید و افزایش مقاومت بدن در برابر عفونتها میشود. با افزایش ضربان قلب و تنفس، گردش خون تسهیل شده و سلولهای ایمنی سریعتر به نقاط التهاب میرسند.
فعالیت بدنی منظم یکی از اصول پایه سلامت عمومی در طب پیشگیرانه است
ورزش، همچنین سطح کورتیزول (هورمون استرس) را کاهش داده و پاسخ ایمنی را تنظیم میکند. مطالعات علمی و تحقیقاتی بسیاری از دانشگاههای مطرح در جهان نشان داده که حتی ورزش ملایم روزانه مانند ۲۰ دقیقه پیادهروی، احتمال سرماخوردگی را تا ۴۳ درصد کاهش میدهد. به همین دلیل، فعالیت بدنی منظم یکی از اصول پایه سلامت عمومی در طب پیشگیرانه است.
رویکرد نوین جهانی و اقدامات ایران
در بسیاری از کشورهای پیشرفته، پزشکان به جای نوشتن نسخه های دارویی، برای برخی بیماران نسخه ورزشی مینویسند. این نسخه ها شامل برنامه ورزشی هفتگی با نظارت متخصصان است. در اسکاتلند، نسخه های سلامت روان به شکل برنامه های طبیعت گردی و ورزش های گروهی تجویز میشود. این نسخه ها عوارض جانبی ندارند، تعامل اجتماعی ایجاد میکنند و حس مسئولیت پذیری فرد را بالا میبرند. سازمان بهداشت جهانی نیز از سال ۲۰۱۸ رویکرد «داروی کمتر، تحرک بیشتر» را بهعنوان سیاست راهبردی معرفی کرده به طوری که پزشکان آینده، بهجای داروی بیشتر، باید نسخهای برای تحرک بنویسند.
در ایران نیز طی سالهای اخیر، توجه به نقش ورزش در سلامت جسم و روان در سطح سیاستگذاری سلامت افزایش یافته است. وزارت بهداشت با همکاری فدراسیون پزشکی ورزشی، طرح هایی مانند «سبک زندگی سالم» و «پیشگیری از بیماریهای غیرواگیر با ورزش» را در دستور کار قرار داده است.
در برخی مراکز بهداشتی، برنامه های آموزشی برای ترویج پیاده روی، حرکات کششی در محیط کار و فعالیت بدنی در سالمندان اجرا شدهاند. با این حال، نبود پوشش بیمه ای، کمبود مربیان تخصصی و فقدان نسخه رسمی ورزشی از سوی پزشکان، چالش های اصلی گسترش این رویکرد در کشور هستند. نهادهایی مانند شهرداری تهران نیز با توسعه پیاده روها، ایستگاه های تندرستی و کمپین های شهری تلاش کرده اند فرهنگ ورزش روزانه را ترویج کنند.
نتیجهگیری
در دنیایی که گاه داروها راه درمان نیستند و خود مشکلی تازه میآفرینند، ورزش، همچنان یکی از ایمن ترین، مؤثرترین و کمهزینه ترین ابزارهای درمان و پیشگیری است. در همین راستا، تحرک بدنی منظم می تواند نه فقط از ابتلا به بیماری ها جلوگیری کند، بلکه در درمان افسردگی، کنترل دیابت، پیشگیری از آلزایمر و سلامت عمومی بدن نقش اول را داشته باشد.